Mangeldoeken, Merklappen en Stoplappen van Berthi Smith

In de Merklappengang van het Historisch Museum De Bevelanden in Goes zijn merklappen te bewonderen uit de collectie van Berthi Smith Sanders. Twintig jaar geleden kon zij een unieke collectie merk- en stoplappen kopen die gemaakt zijn in het Burgerweeshuis van Amsterdam. Zij werd daardoor zo geboeid dat ze een onderzoek startte en twee jaar geleden publiceerde ze daarover een boek. Dit boek kreeg in Nederland veel bekendheid en mede hierdoor kwam er ook meer aandacht voor de stoplappen (die vaak ouder zijn dan de merklappen). Zowel de merklappen als de stoplappen die vroeger gemaakt werden door meisjes en jonge vrouwen zijn fascinerend om te zien. En vooral als er zo duidelijk een beeld wordt gegeven van de tijd en de omstandigheden waarin ze zijn gemaakt.

De tentoonstelling in Goes werd in maart geopend en ik kreeg van Berthi een uitnodiging en ik had het in m’n agenda staan en was er bijna naar toe gegaan. Maar op het laatst werkte het niet uit maar nu was ik vorige week tijdens onze korte vakantie in Zeeland in de gelegenheid om ernaar toe te gaan. Blij dat dat kon, want het is een prachtige tentoonstelling. Berthi schreef zelf (op haar weblog, waar ze nu na 9 jaar mee is gestopt) dat het vrij uniek is dat haar collectie nu in één keer te zien is. En nu ik deze heb gezien denk ik dat het ook heel bijzonder is dat deze juist hìer (ik bedoel: in Goes) werd tentoongesteld. Want het museum was vroeger óók een ‘Burgerweeshuis’. Als je het prachtig gerestaureerde gebouw doorloopt, zie je haast voor je hoe de meisjes daar hebben rondgelopen. En een film brengt de geschiedenis ook duidelijk (en aangrijpend) in beeld.

Ik denk dat ik zò in het bewonderen van de merk- en stoplappen opging, dat ik vergat foto’s te nemen van de stoplappen. Dat ga ik later nog wel eens goed maken op een andere manier.  Wel nam ik nog een foto van de collectie Mangeldoeken die beneden in het museum was tentoongesteld. Deze zijn ook van Berthi.

Om het linnengoed glad en glanzend te maken werd het vroeger gemangeld (rechtsonder op de foto zie je zo’n mangel). Het linnen werd opgerold en ter bescherming werd er een mangeldoek omheen gerold. Dit werd in de mangel net zo lang heen- en weer gerold tot het glad en glanzend was. In Nederland waren deze mangeldoeken eenvoudig want op zolder (waar het werk werd gedaan) zag toch niemand ze. Maar in Duitsland werd er op een gemeenschappelijke plaats in het dorp gemangeld en daar kon je dus pronken met een mooie mangeldoek. De Duitse doeken zijn dan ook versierd met allerlei was-motieven.
Rond 1900 verdween deze traditie want toen kwam de strijkbout op.

Wil je deze collectie in Goes ook nog zien, dan kun je terecht tot begin november 2015.
Informatie over het museum De Bevelanden vind je hier, en in haar één na laatste blogje kondigde Berthi zelf deze expositie ook aan en vind je verdere informatie op haar eigen weblog. Van harte aanbevolen (als je in de buurt bent).